Przejdź do głównej treści
Artystka

Barbara Łabużek pseud. Modesta
(1926-2013)


W latach pobytu na emigracji wraz z mężem godnie reprezentowała polską sztukę, wnosząc istotny wkład w dzieje rysunku prasowego w Danii.

Esej

Barbara Łabużek pseud. Modesta

„W latach pobytu na emigracji wraz z mężem godnie reprezentowała polską sztukę, wnosząc istotny wkład w dzieje rysunku prasowego w Danii” [1].

Tak o Barbarze Łabużek pisał, tuż po jej śmierci w 2013 roku, Eugeniusz Kruszewski, dyrektor Instytutu Polsko-Skandynawskiego. Małżeństwo Piotra i Barbary Łabużków, posługujących się od końca lat 50. XX w. wspólnym pseudonimem BARO, zapewne znane jest dziś lepiej w Danii niż w Polsce. Przyczyniła się do tego emigracja artystów, którzy w 1957 roku, podczas podróży do Stanów Zjednoczonych, zdecydowali się opuścić statek w Kopenhadze. Od tego momentu to Dania stała się ich nową ojczyzną [2].

Barbara i Piotr poznali się na studiach w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, które rozpoczęli tuż po wojnie. Marzyli o tym, że po ich ukończeniu będą mogli poświęcić się malarstwu, lecz trudne warunki bytowe sprawiły, że musieli podjąć pracę [3]. Swe zainteresowania skierowali więc ku grafice książkowej i prasowej, której rozwój w tym czasie był ściśle związany z intensywnie odradzającym się po wojnie ruchem wydawniczym. Do malarstwa nigdy już nie wrócili, w grafice i rysunku odnaleźli spełnienie ambicji twórczych.

Czytelnik, który uważnie przegląda rysunki publikowane w dwóch odrodzonych po wojnie tygodnikach satyryczno-humorystycznych – „Musze” i „Szpilkach” – natknie się z pewnością na niewielkie szkicowe kompozycje, utrzymane w konwencji realistycznej, rysowane w sposób oszczędny i uproszczony, sygnowane tajemniczym pseudonimem Modesta. To właśnie w ten sposób podpisywała swe prace Barbara Łabużek. Jej rysunki – w których umiejętnie stosowała strategie wizualne karykatury, odpowiednio je dozując – mimo niewielkiego formatu zawierały w sobie wiele treści, stając się niekiedy ironicznym komentarzem do ówczesnych realiów politycznych i społecznych.

Artystka w swych pracach poruszała różnorodne tematy, zarówno te dotyczące życia społecznego i obyczajowego, jak również, choć znacznie rzadziej, bieżącej polityki, głównie międzynarodowej. Rysunki Modesty wyrażały najczęściej krytykę m.in. wobec zbyt liberalnej polityki w stosunku do odradzających się w Niemczech Zachodnich dawnych tendencji nacjonalistycznych; piętnowały korupcję i hipokryzję w handlu; ukazywały absurdy życia codziennego w gospodarce niedoboru, gdzie oficjalne komunikaty rozmijały się z rzeczywistością; a także w sposób humorystyczny – niekiedy za pomocą zabawnej gry słów – komentowały realia społeczne. Dobrym przykładem ostatniego typu prac może być opublikowana w 1949 roku w tygodniku „Mucha” kompozycja System trójkowy, przedstawiająca kobietę z trojaczkami, która staje się ironicznym symbolem „szybkiego” rozwoju demograficznego, podobnie jak tytułowy „dom szybkościowy”, wznoszony przez stojących obok robotników, staje się symbolem pośpiechu i produkcji „na ilość”.

Wspomniana tematyka, często obecna w pracach Modesty, pozwala uznać jej proste, oparte na linearnym rysunku i krótkiej, dowcipnej puencie kompozycje za formę propagandowego dyskursu wizualnego, w którym satyra pełniła rolę narzędzia kontroli społecznej i ideologicznej. Posługując się językiem humoru i strategiami wizualnymi karykatury, artystka w sposób sugestywny utrwalała u odbiorców pism satyrycznych pożądane wzorce zachowań ówczesnych obywateli, wśród których ważne miejsce zajmowały m.in. niechęć i potępienie wobec zachodniego imperializmu, afirmacja uczciwości obywatelskiej oraz krytyka drobnomieszczańskich nadużyć.

Mniej więcej od połowy lat 50. na łamach „Szpilek” zaczęły pojawiać się niewielkie kompozycje – formalnie jeszcze bardziej uproszczone i rysowane nieco grubszą, płynną linią – podpisywane przez ich autorkę imieniem Barbara. Był to nowy typ rysunków humorystycznych Modesty, w których poruszała już wyłącznie zagadnienia społeczno-obyczajowe. Niestety, ich obecność w czasopiśmie okazała się bardzo krótkotrwała – z jego łamów zniknęły w 1957 roku, wraz z decyzją autorki o wyjeździe z Polski.

Po emigracji los okazał się bardziej łaskawszy dla jej męża Piotra, który w Danii przez wiele lat współpracował jako rysownik z kilkoma czasopismami, m.in. „Information”, „Berlingske Tidende”, „Politiken”, „Det Frie Aktuelt”. Projektował także plakaty oraz był wykładowcą w Wyższej Szkole Graficznej w Kopenhadze [4]. Jego prace prezentowano na kilku wystawach, w tym również w Muzeum Karykatury w Warszawie. W przypadku Barbary ostatnie uchwytne ślady jej twórczości, niebudzące wątpliwości co do autorstwa rysunków, odnaleźć można w tygodniku „Szpilki” z 1957 roku.

Pomimo jej zasług dla rozwoju odrodzonego po wojnie polskiego rysunku satyrycznego oraz intensywnej współpracy z pismami satyrycznymi – głównie w drugiej połowie lat 40. i na początku lat 50. – jej postać oraz przedemigracyjna działalność rysownicza pozostają dziś w Polsce nieznane.


"Szpilki" 1951, mr 12.
"Mucha" 1949, nr 37.
"Szpilki" 1951, nr 34.
"Mucha" 1949, nr 44.
"Szpilki" 1957, nr 32.
Biogram

Barbara Łabużek pseud. Modesta

Barbara Łabużek pseud. Modesta, Barbara Baro urodziła się w Warszawie 31 maja 1926 roku jako Barbara, jedyna córka Władysława Konewczyńskiego i Stefanii z domu Skrzecz. Ojciec był nauczycielem, a matka prowadziła sklep kolonialny. Podczas wojny rodzice Barbary zostali aresztowani przez gestapo i osadzeni w więzieniu na Pawiaku. Następnie trafili do obozów koncentracyjnych, ojciec do Gross-Rosen i Flossenbürg-Leimertiz gdzie zmarł, a matka do Auschwitz i Bergen Belsen. Po aresztowaniu rodziców Barbara trafiła pod opiekę ciotki (żony brata jej matki). Podczas wojny uczęszczała na tajne komplety do szkoły Janiny Popielewskiej i Janiny Roszkowskiej w Warszawie. Jej nauczycielką rysunku była Jadwiga Matyjaszkiewiczowa, która wprowadziła ją do organizacji Juventus Christiana. Następnie wstąpiła do Armii Krajowej i przybrała pseudonim „Iza”. Brała udział w powstaniu warszawskim jako łączniczka. Po jego upadku trafiła do obozu w Pruszkowie, z którego udało jej się wydostać. Wyjechała do Kielc a później do Krakowa.

W 1945 roku podjęła studia na Wydziale Rysunku i Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych. Podczas studiów poznała swego przyszłego męża Piotra Łabużka (1924-1998), który był studentem tego samego wydziału. Ich profesorami byli m.in. Hanna Rudzka-Cybisowa, Zbigniew Pronaszko i Zygmunt Radnicki. Po studiach oboje pracowali jako ilustratorzy i rysownicy w Krakowie, w Łodzi i w Warszawie współpracując z prasą oraz wydawnictwami.

Barbara od końca lat 40. rysowała m.in. do „Muchy”, „Szpilek”, „Świerszczyka”, „Płomyka”, „Płomyczka” oraz ilustrowała książki ukazujące się nakładem Naszej Księgarni (samodzielnie Kłopoty babuleńki, 1954; wraz z Piotrem Profesor wróbelek 1954; Wróblątko, 1956; Jeż, 1958).

W sierpniu 1957 roku Łabużkowie zdecydowali się na wyjazd z Polski i osiedlili się w Danii. Współpracowali z duńską prasą, m.in. „Information”, „Berlingske Tidende”, „Politiken” oraz wydawnictwami m.in. Johnsen&Johnsen, Andersen&Lachman, sygnując swe prace pseudonimem BARO. Ponadto Piotr w latach 1969-1979 pracował jako wykładowca w Wyższej Szkole Graficznej w Kopenhadze.

Od 1998 roku Barbara brała czynny udział w pracach Instytutu Polsko-Skandynawskiego, gdzie pełniła funkcję sekretarza administracyjnego oraz projektowała okładki i druki okolicznościowe. Następnie w latach 2001-2012 była członkiem Rady Powierników Fundacji Instytutu Polsko-Skandynawskiego.

Zmarła 1 stycznia 2013 roku w Hillerød i została pochowana obok męża Piotra na miejscowym cmentarzu.

Do początku strony

Przypisy do eseju:

[1] Kruszewski E.S. , W służbie Polski i sztuki. Barbara Łabużek (1926-2013) i Piotr Łabużek (1924-1998) Baro, „Archiwum Emigracji. Studia - Szkice - Dokumenty” 2013, z. 1, s. 170.

[2] Kruszewski E.S. , W służbie Polski i sztuki. Barbara Łabużek (1926-2013) i Piotr Łabużek (1924-1998) Baro, „Archiwum Emigracji. Studia - Szkice - Dokumenty” 2013, z. 1, s. 169.

[3] Kruszewski E.S. , W służbie Polski i sztuki. Barbara Łabużek (1926-2013) i Piotr Łabużek (1924-1998) Baro, „Archiwum Emigracji. Studia - Szkice - Dokumenty” 2013, z. 1, s. 169.

[4] Kruszewski E.S. , Artysta grafik - filozof. Piotr Baro-Łabużek (1924-1998), [w:] Świat według BARO. Polski artysta z Danii, Toruń 2015, s. [2].

Biogram opracowano na podstawie następujących źródeł:

Kruszewski E.S. , Artysta grafik - filozof. Piotr Baro-Łabużek (1924-1998), [w:] Świat według BARO. Polski artysta z Danii, Toruń 2015.

Kruszewski E.S. , W służbie Polski i sztuki. Barbara Łabużek (1926-2013) i Piotr Łabużek (1924-1998) Baro, „Archiwum Emigracji. Studia - Szkice - Dokumenty” 2013, z. 1.

Teczka artystki w zbiorach Działu Zbiorów i Dokumentacji Muzeum Karykatury.