„Szata graficzna «Kocyndera» nie była jego mocną stroną. Współpracowali z nim co prawda artyści renomowani, ale niestety ich karykatury zbyt rzadko zdobiły stronice tego tygodnika. A więc przede wszystkim: Kazimierz Grus, Karol Ferster, Tadeusz Olszewski, Gwidon Miklaszewski. Wiele bardzo rysowali w «Kocynderze» Jerzy Gierczakowski, Anna Żebrowska, Mikołaj Kiss-Orski i inni” [1].

Tę krytyczną opinię na temat poziomu szaty graficznej reaktywowanego po wojnie „Kocyndera”, ukazującego się w Katowicach w latach 1945–1947, opublikowali Eryk Lipiński i Hanna Górska w książce Z dziejów karykatury polskiej. Zostawiając jednak na boku spór o poziom graficzny tygodnika, warto przyjrzeć się bliżej wspomnianej w cytacie postaci Anny Żebrowskiej, uznanej przez autorów książki za jedną z filarów rysowniczych pisma. Tym imieniem i nazwiskiem posługiwała się tuż po wojnie znana później ze swych projektów okładek i projektów książek graficzka i ilustratorka Danuta Staszewska, urodzona jako Anna Danuta Żebrowska (dla porządku, w dalszej części tekstu będę używał jej późniejszego nazwiska).

Działalność Staszewskiej w zakresie karykatury i satyry rysunkowej była dość krótka i ograniczyła się do niespełna dwuletniej współpracy z górnośląskim „Kocyndrem”. Debiutowała w piątym numerze pisma z 1945 roku i już od tego momentu dała się poznać jako uzdolniona karykaturzystka, chętnie komentująca w swoich rysunkach bieżącą politykę krajową i międzynarodową. Warto przypomnieć, że w tym czasie rysowniczka miała za sobą zaledwie rok nauki w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie, którą rozpoczęła w 1938 roku, a przerwała wraz z wybuchem wojny.

Jej debiutancka praca pt. Niebezpieczna gra, zamieszczona na pierwszej stronie pisma, ukazywała grających w ping-ponga premierów Clementa Attlee (Wielka Brytania) i Williama L. M. Kinga (Kanada). Rysunek, w którym Staszewska – mimo pewnych uproszczeń – sprawnie uchwyciła podobieństwo brytyjskiego premiera, stanowił satyryczny komentarz do spotkania obu polityków w Waszyngtonie i prowadzonych przez nich rozmów na temat energii atomowej.

W kolejnych, regularnie publikowanych na łamach pisma rysunkach, artystka chętnie komentowała sprawy dotyczące zarówno polityki międzynarodowej – m.in. rozbrojenia Niemiec, upadku kolonializmu brytyjskiego, dynamicznie zmieniającej się sytuacji politycznej na Dalekim Wschodzie – jak i polityki krajowej, piętnując w myśl ówczesnej propagandy hipokryzję przedwojennych elit oraz nadużycia związane z nacjonalizacją przemysłu. W mniejszym stopniu poświęcała uwagę kwestiom społeczno-obyczajowym, które w jej pracach pojawiały się rzadko. Komentując sprawy polityczne, rysowniczka często sięgała po karykatury portretowe, w których z łatwością można było rozpoznać konkretne postaci, na przykład niemieckiego przedsiębiorcę i przemysłowca Alfrieda Kruppa, czy indyjskiego polityka i męża stanu Mahatmę Gandhiego.

Rozwiń tekst