Artystka jest ważną postacią w dziedzinie polskiego rysunku satyrycznego oraz karykatury. […] Reprezentuje ona artystyczny, estetyzujący i intelektualny nurt polskiego rysunku satyrycznego, zaistniały w Polsce, w ówczesnej specyficznej sytuacji lat 70.
Elżbieta Krygowska-Butlewska,lata 70. XX w.,fot. ze zbiorów Muzeum Karykatury
Elżbieta Krygowska-Butlewska
„Artystka jest ważną postacią w dziedzinie polskiego rysunku satyrycznego oraz karykatury. W roku 1977 przebojem «wdarła się» do czołówki polskiego rysunku satyrycznego, zdobywając główną nagrodę, na niezwykle ważnej wówczas II Ogólnopolskiej Wystawie Satyry w Zachęcie w Warszawie […]. Reprezentuje ona artystyczny, estetyzujący i intelektualny nurt polskiego rysunku satyrycznego, zaistniały w Polsce, w ówczesnej specyficznej sytuacji lat 70. […]. W swych karykaturach i rysunkach satyrycznych trzyma się wizualnego złotego środka. Odwołuje się do komunikatywnego, powszechnie akceptowanego sposobu obrazowania, przeciętnemu odbiorcy kojarzącemu się z obrazowaniem «realistycznym». Dozuje tylko absurdalne wyolbrzymienie, względnie pomniejszenie skali postaci lub przedmiotów, jak również groteskową deformację kształtów […]. Najbardziej interesujące wydają się być perfekcyjne, linearne rysunki, przy pomocy których autorka naigrywa się z absurdów świata” [1].
Tymi słowami Jacek Kawałek trafnie scharakteryzował twórczość Elżbiety Krygowskiej-Butlewskiej, która jako rysowniczka satyryczna debiutowała w wielkim stylu, zdobywając pierwszą nagrodę na II Ogólnopolskiej Wystawie Satyry w Warszawie w 1977 roku. Jej nagrodzona praca Na guziczki, przedstawiająca otyłego człowieka w kombinezonie zapiętym po czubek głowy, była symbolem ludzi podporządkowanych władzy, zamkniętych i ślepych na potrzeby zmian, którzy bali się odważnie wypowiadać swoje zdanie. Zdobywając pierwszą nagrodę młoda rysowniczka, stawiająca dopiero swe pierwsze kroki w świecie satyry, postanowiła związać się na stałe z tą dziedziną, która obok ilustracji do literatury dziecięcej, stała się główną domeną jej działalności artystycznej.
W przeciwieństwie do wielu innych rysowników satyrycznych, artystka nigdy nie rysowała na zlecenie do prasy. Zamiast tego swoje prace prezentowała na wielu konkursach, zarówno ogólnopolskich, jak i międzynarodowych. Wystawy towarzyszące tym przedsięwzięciom stały się dla niej głównym miejscem, w którym mogła pokazać swoje zabarwione subtelnym humorem refleksyjne rysunki, stanowiące jej osobistą reakcję na otaczającą ją rzeczywistość.
Rysunki satyryczne Krygowskiej-Butlewskiej, zwykle pozbawione tekstu, wyróżnia subtelny, intelektualny humor oraz uważna obserwacja świata. Artystka stosuje wyolbrzymienie i deformację w umiarkowany sposób, często natomiast korzysta z symboli i metafor, które skłaniają odbiorcę do refleksji. Jej satyra ma charakter humanistyczny, nie atakuje ani nie krytykuje w sposób ostry, lecz raczej z przymrużeniem oka komentuje ludzkie słabości.
Duże znaczenie dla odbioru jej prac ma precyzyjna, wiedziona zdecydowanym ruchem cienka kreska, kontrastująca z dowcipem przedstawionych sytuacji. Precyzja i mistrzostwo, jakie artystka osiągnęła w rysunku piórkiem – co wyraźnie widoczne jest w pracy ukazującej elegancką kobietę w futrze, niosącą zawieszony na ramieniu sznurek z papierem toaletowym – sprawiają, że jej doskonałe pod względem warsztatu i wykonania kompozycje, do złudzenia przypominają bardziej ryciny, niż rysunki wykonane ręcznie. Zaproponowany przez artystkę typ precyzyjnego, najczęściej wysmakowanego i zawierającego sporo szczegółów rysunku, wyróżniał się spośród większości prac satyrycznych, w których dominowało dążenie do syntezy, szkicowości i daleko posuniętych uproszczeń.
Jeśli chodzi o zakres tematyczny jej prac, to dominują w nich wątki o charakterze uniwersalnym, choć często osadzone w polskiej rzeczywistości. W swoich starannych i eleganckich kompozycjach komentowała nadmierną biurokrację, pogoń za pieniędzmi, sztuczność i nieszczerość w relacjach międzyludzkich, intensywny wpływ nowych technologii na życie człowieka, absurdy polityki, trudy życia w PRL-u oraz brak samodzielnego myślenia. Nie stroniła także od tematów dotyczących pozycji kobiety w społeczeństwie oraz zagadnień związanych z erotyką.
W większości prac Krygowskiej-Butlewskiej unosi się specyficzny nastrój poetyckiego absurdu. Sytuacje, które na pierwszy rzut oka wydają się nierealne, w rzeczywistości odzwierciedlają prawdziwe relacje społeczne i emocjonalne. Co więcej, stanowią one artystyczny wyraz jej osobistych przeżyć, refleksji, a niekiedy też niezgody na otaczające ją realia i absurd codzienności.
Mistrzowski i niezwykle elegancki rysunek oraz połączenie w niewielkich kompozycjach liryzmu, metafory, humoru i subtelnej, a niekiedy ostrzejszej krytyki, sprawia, że twórczość satyryczna Elżbiety Krygowskiej-Butlewskiej, stanowi zjawisko odrębne i znacząco wyróżniające się na tle polskiej sztuki rysunkowej drugiej połowy XX wieku.
Elżbieta Krygowska-Butlewska
Elżbieta Krygowska-Butlewska urodziła się w Chorzowie 12 listopada 1947 roku, jako córka Bogusławy i Zdzisława, malarza, akwarelisty i twórcy witraży. Jest wnuczką rzeźbiarza Kazimierza Krygowskiego, bratanicą malarza i rzeźbiarza Zbigniewa Krygowskiego oraz profesora Bogumiła Krygowskiego, geologa i geografa.
W 1967 roku ukończyła dwuletnie Studium Nauczycielskie w Katowicach na kierunku plastycznym, następnie, w latach 1968-1972, studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu na Wydziale Malarstwa, Grafiki i Rzeźby. Dyplom z grafiki otrzymała w 1972 roku. W tym samym roku jej praca dyplomowa otrzymała nagrodę w konkursie „Studenci Swemu Miastu”. W latach 1977-2007 uczyła rysunku i projektowania graficznego w Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Poznaniu. W 2005 roku, wraz z poetką Emilią Waśniowską, założyła wydawnictwo Mila, w którym publikuje głównie ilustrowane książki dla dzieci.
Jako rysowniczka satyryczna spektakularnie debiutowała w 1977 roku na II Ogólnopolskiej Wystawie Satyry zorganizowanej w warszawskiej Zachęcie, zdobywając pierwszą nagrodę. Jej rysunkowe satyry ukazywały się sporadycznie m.in. w tygodnikach „Szpilki”, „Kobieta i Życie”, miesięcznikach „Radar” i „Nurt” oraz kwartalniku „Czas Kultury”.
Poza rysunkiem zajmuje się także ilustracją i opracowaniem graficznym książek. Pierwsze ilustracje do książki Ziarenka maku Józefa Ratajczaka wykonała w 1991 roku. Opracowane graficznie i ilustrowane przez nią książki publikowały m.in.: Wydawnictwo GMP, Wydawnictwo Jaworski, Latawiec, Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, PWN, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Księgarnia Świętego Wojciecha. W wydawnictwie Mila publikowała utwory dla dzieci znanych poetek i pisarek m.in.: Joanny Papuzińskiej (Krasnoludki-Pucybutki, 2011; Rozwesołki nowe, 2017), Emilii Waśniowskiej (Pamiątki Babuni, 2006; Wędrowały dwa wielbłądy, 2015), Wandy Chotomskiej (Miotła i Ptak, 2012), Joanny Kulmowej (Mysz jak nie mysz, 2011), Liliany Bardijewskiej (Bajka o kapciuszku, czyli jak to z wdzięcznością było, 2008), Zofii Beszczyńskiej (Skąd się biorą wilki, 2009; Ptasia Jaga, 2013). Do ilustrowania książek ukazujących się nakładem jej wydawnictwa zaprosiła m.in. Stasysa Eidrigevičiusa i Bohdana Butenkę. Zaprojektowane i zilustrowane przez nią książki, wchodzące w skład serii „Perełki Mili”, były wielokrotnie nagradzane i nominowane do nagród. Otrzymała m.in.: „Super Koziołka” w 2013 roku; wyróżnienie w konkursie „Książka przyjazna dziecku” w 2013 roku za książki W. Chotomskiej Miotła i Ptak oraz J. Kulmowej Mysz jak nie Mysz, „Białego Kruka" w 2012 za książkę J. Papuzińskiej Krasnoludki-Pucybutki oraz w 2009 za książkę L. Bardijewskiej Bajka o kapciuszku. Książka E. Waśniowskiej Kiedy słychać ptaki (1998) z jej ilustracjami była prezentowana na Światowych Targach Książki we Frankfurcie w 2000 roku. W 2002 roku otrzymała I nagrodę na VIII Wrocławskich Targach Książki Naukowej za szatę edytorską książki Matematyka wspomagająca zarządzanie.
Brała udział w licznych konkursach i wystawach zbiorowych rysunku satyrycznego w kraju m.in.: Satyrykon, Legnica (1979-81, 1987); Młodzi’79, Rzeszów (1979); I Salon SPAK, Warszawa (1988); II i III Salon SPAK, Warszawa (2000, 2002) oraz w większości wystaw zbiorowych organizowanych przez Muzeum Karykatury w Warszawie w latach 1980-2008, m.in.: Warszawa w karykaturze (1980); Grzechy nasze (1984); Eros w karykaturze (1987); Maja i inne karykaturzystki polskie, (1993). Swe prace prezentowała także na wielu wystawach satyry za granicą, m.in. w: Knokke-Heist (1978, 1983, 1997); Montrealu (1981), Pradze, Budapeszcie, Kruishoutem (1985), Tokio, Hanowerze (1987); Paryżu (1988), Dusseldorfie (1991), Lyonie (1993), Nowym Jorku (1992, 1994, 1995), Bratysławie (1999). Otrzymała następujące nagrody artystyczne m.in.: I nagrodę na II Ogólnopolskiej Wystawie Satyry (Warszawa, 1977); nagrodę i zaproszenie na World Cartoon Gallery (Skopje, 1980); nagrodę „Radaru” w konkursie Człowiek w świecie współczesnym (1983); wyróżnienie w konkursie na rysunek Dzisiejsza Warszawa (1987); Honorable Mention i zaproszenie na Simavi Cartoon Competition (Ankara, 1989); Brązową Szpilkę (1989); nagrodę ZAIKS-u w konkursie Od Konstytucji do Konstytucji (Warszawa, 1991).
Rysunki satyryczne i ilustracje prezentowała także na wystawach indywidualnych, m.in. w: Ośrodku Kultury „Wierzbak” (Poznań ,1990); WiMBP (Zielona Góra, 2003); MBP (Leszno, 2003); Muzeum Śremskim (Śrem, 2004); BP Miasta i Gminy Zduny (Zduny, 2008); MBP (Lublin, 2009); BWA (Rzeszów, 2009); Muzeum Győr (Győr, 2010); MBP w Lublinie (Lublin, 2009); Urzędzie Miasta Poznania (Poznań, 2010); podczas XIII Poznańskich Spotkań Targowych – Książka dla Dzieci i Młodzieży (Poznań, 2014).
Odbyła podróże artystyczne do Macedonii (1980), Francji (1975,1988, 1991), Turcji (1989), Włoch (1992).
Otrzymała odznakę „Zasłużony Działacz Kultury” (1993), medal Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek (2010), medal Komisji Edukacji Narodowej (2011). Ostatnio otrzymała Nagrodę Marszałka Województwa Wielkopolskiego w kategorii „Twórczość artystyczna” (2025).
Prywatnie związana była z Andrzejem Butlewskim (zm. 2005), z którym ma trójkę dzieci: Joannę – malarkę, Patryka - architekta i Jacka - dziennikarza. Mieszka i pracuje w Poznaniu.