„Ceniąc sobie wysoko dobry dowcip, urodziłam się w Warszawie, gdzie ukończyłam też Akademię Sztuk Pięknych. Od tej pory zajmuję się dowcipem zawodowo, zamieszczając moje rysunki w czasopismach. Wszystko to razem zabrało mi ładne dwadzieścia parę lat. Jako plastyk urodziłam się w pracowni prof. Henryka Tomaszewskiego” [1].

Tymi słowami w 1960 roku na łamach miesięcznika „Polska” zaprezentowała się czytelnikom Jolanta Karczewska – młoda, utalentowana i rozpoczynająca swą karierę artystyczną rysowniczka oraz twórczyni plakatów, która w latach 60. stała się, obok Anny Gosławskiej-Lipińskiej ps. Ha-Ga, jedną z najważniejszych współpracowniczek tygodnika „Szpilki”.

Tym, co zwraca uwagę w rysunkach Jolanty Karczewskiej, jest bez wątpienia ich tematyka, skupiona głównie wokół życia polskiej młodzieży. Dlatego jeśli ktoś chciałby poznać potrzeby, przemyślenia, sposób bycia i zwyczaje młodych ludzi żyjących w Polsce od końca lat 50. do początku lat 70. XX wieku – ukazane oczywiście w krzywym zwierciadle satyry – powinien obowiązkowo zapoznać się z jej bogatą twórczością. Tematyka jej prac była tak wyraźna, że w ówczesnej prasie pisano o nich: „Najchętniej rysuje brodatych młodych ludzi, oczywiście takich brodatych «programowo», oraz wszelkie możliwe odmiany polskich «Twiggy» […]. Co uderza w rysunkach Karczewskiej, to charakterystyczny wysoki wzrost kobiet – są z reguły tak wysokie jak mężczyźni albo i nawet wyższe. Ale Autorka też na co najmniej 1/3 panów w wieku dojrzałym patrzy z góry…” [2].

Choć pierwszy rysunek Karczewskiej, którym zadebiutowała w „Szpilkach” (1957, nr 48), nie odnosił się jeszcze do obyczajowości ówczesnej młodzieży, to już w nim dostrzegalne były pokłady nieco przewrotnego poczucia humoru artystki. Ogólnopolski konkurs na najpiękniejszą fryzurę – bo tak właśnie nazywała się jej pierwsza opublikowana praca – przedstawiał trzy siedzące obok siebie kobiety z fantazyjnymi koafiurami. Choć fryzury były bardzo wyszukane, to jednak nie one wprowadzały pierwiastek komiczny do przedstawionej sceny. Elementem humorystycznym było szacowne jury, złożone z czterech – jak przystało na poważny konkurs na najpiękniejszą fryzurę – łysych mężczyzn.

Publikowane przez rysowniczkę w pierwszych latach po debiucie prace, cechowały od strony formalnej znaczne uproszczenia i schematyzm w sposobie komponowania postaci. Jej rysunki początkowo budziły skojarzenia z pracami Stanisława Zagórskiego – grafika również współpracującego wówczas ze „Szpilkami” - z którym Karczewska była prywatnie związana. Porównując jej pierwsze prace z późniejszymi realizacjami, publikowanymi także poza „Szpilkami”, m.in. na łamach „Kulis”, „Świata” i „Polski”, łatwo zauważyć, że najwięcej zmian w jej twórczości zaszło w sposobie opracowania twarzy bohaterów. Mniej więcej od końca 1962 roku wydatne nosy postaci oraz mocno cofnięte dolne szczęki stopniowo zanikają. W ich miejsce pojawiają się coraz częściej małe, zadarte nosy oraz – dla odmiany – mocno wysunięte do przodu, rozbudowane żuchwy. Początkowo oba te typy współistnieją w jej rysunkach, lecz pod koniec 1963 roku pierwszy z nich znika całkowicie.

Inną istotną zmianą w porównaniu z wcześniejszymi pracami było pojawienie się wyraźnych akcentów kolorystycznych na wybranych elementach kompozycji. Ich zadaniem – jak można przypuszczać – było kierowanie wzroku widza na najważniejsze fragmenty przedstawienia. Wykształcony w połowie lat 60. styl artystki, w którym dominowały ekspresyjne linie, uproszczone sylwetki bohaterów, żywe kolory i bogata mimika postaci, sprawił, że jej prace stały się rozpoznawalne i wyróżniały się spośród wielu innych rysunków publikowanych wówczas w „Szpilkach”.

Poza wspomnianymi wcześniej tematami dotyczącymi życia młodego pokolenia artystka chętnie komentowała w swoich pracach codzienność i obyczajowość PRL-u. W jej rysunkach często pojawiały się motywy relacji damsko-męskich, życia rodzinnego, absurdalnych sytuacji w sklepach i biurach, modowych ekstrawagancji czy nadmiernej fascynacji nowoczesnością. Warto dodać, że Karczewska robiła to nie tylko w formie pojedynczych rysunków śródtekstowych czy okładkowych, lecz także w autorskich, rozbudowanych felietonach słowno-rysunkowych, złożonych z kilku mniejszych kompozycji i towarzyszących im tekstów. Kilka tego typu prac, m.in. Plastyk zdobywa świat oraz Nastolatki, ukazało się na łamach „Szpilek”.

Rysunki Karczewskiej publikowane w prasie od końca lat 50. do początku lat 70. tworzyły pełne ekspresji, miejscami przejaskrawione, lecz głęboko humanistyczne obrazy codzienności, ukazywane z perspektywy artystki silnie zakorzenionej w realiach epoki. W swoich karykaturach rysowniczka z humorem, wdziękiem i subtelną ironią formułowała trafne obserwacje oraz diagnozy dotyczące ówczesnej młodzieży, a szerzej - dynamicznie przekształcającego się społeczeństwa. Jej twórczość w zakresie karykatury można więc postrzegać jako formę rysunkowego reportażu, dokumentującego na bieżąco najistotniejsze przemiany w sferze życia społecznego i obyczajowego. W ten sposób artystka nie tylko uchwyciła, lecz także symbolicznie utrwaliła ducha tamtych czasów.