Jolanta Kościelecka(1952)
„Słowo graficzno-artystyczne zmaga się z «bełkotem» szarego dnia. Tworzy tarczę notatnika naszej teraźniejszości. [...] «Jolka» jest energiczna i dynamiczna. Przecina skalpelem pomysłów mroczne życiorysy codzienności. Kreska wsysa i wysysa pychę, nieśmiałość, kpinę, nonszalancję, rytmikę uderzeń serca ludzkiego. [...] «Jolka» musi być aktywna. Wybrała misję grafika poligonu czasu, w którym żyjemy.
Jolanta Kościelecka, lata 80., fot. ze zbiorów Muzeum Karykatury
Jolanta Kościelecka
„Słowo graficzno-artystyczne zmaga się z «bełkotem» szarego dnia. Tworzy tarczę notatnika naszej teraźniejszości. Ten pamiętnik to książeczka ironii i refleksji. «Jolka» jest energiczna i dynamiczna. Przecina skalpelem pomysłów mroczne życiorysy codzienności. Kreska wsysa i wysysa pychę, nieśmiałość, kpinę, nonszalancję, rytmikę uderzeń serca ludzkiego. Drgający diagram uwikłał nas w plątaninę śmiechu płaczącego, ocierającego łzy zadumy. Intelekt broni się, jest zadziorny i psychodeliczny. «Jolka» musi być aktywna. Wybrała misję grafika poligonu czasu, w którym żyjemy. Na jej zegarze wskazówki obracają się na wszystkie strony materii ziemskiej” [1].
Tak twórczość Jolanty Kościeleckiej w zakresie rysunku satyrycznego scharakteryzował Jan Wiktor Kwiatkowski, w folderze jej indywidualnej wystawy prezentowanej w Warszawie w 1990 roku. Oficjalna przygoda artystki z rysunkiem prasowym rozpoczęła się w 1985 roku, kiedy to debiutowała jako rysowniczka w „Sztandarze Młodych”. Jednak, jak sama stwierdziła, rysunkiem i malarstwem zajmowała się od najmłodszych lat, a debiut i pierwsze nagrody „zaliczyła” już w przedszkolu: „Rysuje i maluje od najmłodszych lat. W przedszkolu zdarzało się jej malować nawet na ścianach. Z tego okresu pochodzi jej I-nagroda i debiut w prasie – w konkursie rysunkowym dla dzieci w «Kobiecie i Życiu». Również w szkole była niepoprawna – rysowała pod ławką karykatury nielubianych profesorów” [2].
Należy założyć, że czas debiutu Kościeleckiej przypadający na połowę lat 80., znacząco wpłynął na wybór tematów, które poruszała w swych pracach. Najsilniej uwidoczniło się to oczywiście w jej rysunkach poświęconych ówczesnej polityce oraz przemianom związanym z tak zwaną transformacją ustrojową. Niektóre z jej prac, jak chociażby kompozycja pt. Oddam w ajencję, budziły skojarzenia ze sztuką plakatu, oddziałując na widza swą minimalistyczną i symboliczną formą. Poza zagadnieniami związanymi z polityką Kościelecka chętnie komentowała w swych rysunkach zagadnienia związane z życiem społecznym i obyczajowym, także ulegającym silnym przemianom pod wpływem zachodzącej transformacji. W jej repertuarze nie brakowało także prac czysto humorystycznych, które wykonywała chociażby dla „Sztandaru Młodych”, także w formie krótkich komiksów.
Od strony formalnej jej rysunki wykonane najczęściej piórkiem i tuszem, oparte były na silnym skrócie plastycznym i myślowym. Artystka, jak należy przypuszczać, celowo uproszczała formę i precyzyjnie dobierała bohaterów kompozycji oraz towarzyszące im atrybuty. Celem proponowanych przez nią rozwiązań plastycznych było podkreślenie i uwydatnienie zawartego w rysunku przekazu i celne uchwycenie istoty przedstawianego zjawiska lub postawy ludzkiej.
W nieco szkicowych pracach Kościeleckiej, utrzymanych w konwencji realistycznej, darmo szukać silnej deformacji czy wyolbrzymień, tak charakterystycznych dla sztuki karykatury. Ich miejsce zastępuje lekka ironia i subtelna gra znaczeń, które sprawiają, że jej rysunki stanowią raczej formę refleksji, a niekiedy także narzędzie krytyki i łagodnego upomnienia.
Dzień kobiet, 2002, wł. Muzeum Karykatury
Oddam w ajencję, 1989, fot. za katalogiem wystawy: Jolanta Kościelecka, Warszawa 1990.
Jolanta Kościelecka
Jolanta Kościelecka pseud. Jolka urodziła się 25 listopada 1952 roku w Warszawie. W latach 1968-1971 uczyła się w XXI Liceum Ogólnokształcącym im. H. Kołłątaja w Warszawie. W latach 1971-73 uczęszczała do Ogniska Plastycznego przy ul. Nowolipki w Warszawie, do pracowni prof. T. Roszkowskiej. W tym samym czasie była wolnym słuchaczem na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w pracowni prof. Zygmunta Madejskiego. W latach 1977-1986 pracowała jako dekorator wnętrz dla D.T. „Centrum” projektując wystawy, elementy dekoracji, liternictwo oraz plansze reklamowe. W latach 1985-1986 była zatrudniona w Muzeum Karykatury na stanowisku starszego referenta ds. wystawiennictwa. W latach 1989-1993 pracowała jako redaktor graficzny w redakcji tygodnika ogłoszeniowego „TOP”. Od 1988 należy do Stowarzyszenia Polskich Artystów Karykatury (nr legitymacji 40). Członkini Wolskiej Integracji Artystycznej, Stowarzyszenia Marynistów Polskich i Klubu Twórców Sztuki.
Jako rysowniczka debiutowała w 1985 roku w „Sztandarze Młodych”. Swe rysunki publikowała także w „Szpilkach”, „Przeglądzie Technicznym”, „TOP”, „Kobiecie i życiu”, „Ekspresie Wieczornym”, „Rzeczypospolitej”, „Gazecie Wyborczej”, „Twoim Stylu”, „Tygodniku Rolników", „Solidarność", „Rzeczypospolitej". Brała udział w wystawach rysunku satyrycznego w Polsce i za granicą. Swe prace prezentowała, m.in. na: I Międzynarodowym Biennale Rysunku Satyrycznego, Buenos Aires (1985); I Salonie Klubu Miłośników Karykatury, Warszawa (1986); Międzynarodowej Wystawie Rysunku Satyrycznego, Bułgaria (1986); V, VI, VII, IX, X Międzynarodowej Wystawie Rysunku Satyrycznego, Turcja (1987, 1988, 1989, 1993, 1994); I, II, III Salonie SPAK, Warszawa (1988, 1990, 2000) oraz na wystawie Maja i inne karykaturzystki polskie, Warszawa (1993). Swe prace prezentowała także na wystawach indywidualnych: Galeria „OKO”, Warszawa (1989), Galeria „Kadr”, Warszawa (1990), Bielański Ośrodek Kultury, Warszawa (1999).
Poza rysunkiem uprawia malarstwo. Maluje pejzaże, kwiaty, pisze ikony, wykonuje pastisze dzieł mistrzów holenderskich XVII i XVIII wieku. Posługuje się różnymi technikami, m.in. olejną, akrylem, gwaszem i pastelem. Ponadto zajmuje się projektowaniem graficznym. Projektuje pocztówki, znaki firmowe, reklamy, winiety.
Mieszka w Warszawie.
Przypisy do eseju:
[1] Kwiatkowski J.W, [Słowo graficzno-artystyczne...], [w:] Jolanta Kościelecka, Warszawa 1990, s. 3.
[2] Notatka sporządzona przez Jolantę Kościelecką, przechowywana w teczce artystki w zbiorach Działu Zbiorów i Dokumentacji Muzeum Karykatury.
Biogram opracowano na podstawie następujących źródeł:
Jolanta Kościelecka, Warszawa 1990.
Jolanta Kościelecka. Wystawa rysunku satyrycznego, Warszawa 1989.
Maja i inne polskie karykaturzystki, Warszawa 1993.
Strona internetowa artystki: obrazkijoli.lp.pl
Teczka artystki w zbiorach Działu Zbiorów i Dokumentacji Muzeum Karykatury