Przejdź do głównej treści
Artystka

Małgorzata Lazarek
(1960)


Małgorzata Lazarek,
fot. ze zbiorów artystki 
Zdaje się, że Małgorzata Lazarek na lekcjach rysunku w szkole, później w Akademii też wiedziała, kim będzie: reżyserką Teatru Życia, obsadzającą w rolach-pewniakach – kolory, uśmiechy, gry słów, żarty, chwile zadumy i psotne chwilki ulatujące w powietrze o dużym stężeniu absurdu.

Esej

Małgorzata Lazarek

„Zdaje się, że Małgorzata Lazarek na lekcjach rysunku w szkole, później w Akademii też wiedziała, kim będzie: reżyserką Teatru Życia, obsadzającą w rolach-pewniakach – kolory, uśmiechy, gry słów, żarty, chwile zadumy i psotne chwilki ulatujące w powietrze o dużym stężeniu absurdu” [1].

Słowa Ryszarda Marka Grońskiego niezwykle celnie podsumowują satyryczną twórczość Małgorzaty Lazarek, której nadrzędnym celem jest wywoływanie pozytywnych emocji i odczuć [2]. Sama Artystka twierdzi natomiast, że tworzenie rysunków satyrycznych jest dla niej rodzajem terapii i lekarstwem na melancholię, pomagającym zneutralizować negatywne emocje [3]. To jeden z najważniejszych powodów, dla których swoje zainteresowania artystyczne skierowała na tę właśnie dziedzinę.    

Małgorzata Lazarek pierwsze karykatury rysowała już w szkole. Nie trudno domyślić się, że ich bohaterami byli głównie nauczyciele. Jak sama przyznaje, już na tym wczesnym etapie potrafiła uchwycić pewne charakterystyczne cechy przedstawianej przez nią osoby. Umiejętności wynikające bez wątpienia z wrodzonego talentu, doskonaliła najpierw w Liceum Plastycznym w Częstochowie, a następnie pod czujnym okiem prof. Zbigniewa Pieczykolana, na Wydziale Grafiki w Katowicach (zamiejscowy wydział  krakowskiej ASP). To właśnie w jego pracowni doskonaliła swój warsztat, ucząc się między innymi przekładu na język plastyczny wskazanego przez profesora zagadnienia. Ćwiczenia te doskonale przygotowały ją do współpracy z prasą. Dowodzą tego chociażby jej kompozycje publikowane na łamach „Super Expressu”, które cechowała trudna do przedstawienia tematyka, skupiona wokół zagadnień związanych chociażby z przestępczością. Rysunki te, jak twierdzi, były dla niej ogromnym i zarazem fascynującym wyzwaniem – nie mogła przecież ukazywać tematów zabójstw czy rabunków w sposób dosłowny [3]. Szukała więc klucza plastycznego, aby jej praca w odpowiedni sposób, z zachowaniem zasad decorum i dobrego smaku, współbrzmiała, czasem dopowiadała, a niekiedy wręcz wnosiła nową wartość do publikowanego obok tekstu. Olbrzymia wyobraźnia, wytrwała praca, dar spostrzegawczości, niewątpliwy talent plastyczny, pomysłowość i wreszcie drzemiące w artystce pokłady humoru, sprawiły, że osiągnęła mistrzostwo w tworzeniu ilustracji satyrycznych na różne tematy. Dowodzą tego niewątpliwie cykle jej rysunków zatytułowanych Humor zeszytów szkolnych, dla których inspirację stanowią prawdziwe zapiski uczniów w zeszytach, które były publikowane w rubryce o tym samym tytule, ukazującej się w tygodniku „Przekrój”.  

Z „przekrojowym” Humorem zeszytów szkolnych Lazarek zetknęła się już jako nastolatka. W czasach licealnych kupowała ten popularny tygodnik i w specjalnie przeznaczonych na ten cel zeszytach, przepisywała fragmenty, które ją szczególnie bawiły. Po latach notatki te stały się dla niej siłą napędową do tworzenia rysunkowo-malarskiego cyklu, inspirowanego błędami, nonsensem, zabawnymi zdaniami, które pojawiały się w pracach uczniów, zapiskach szkolnych i wypracowaniach. Cel artystki był jasny – przekład na język plastyczny dziecięcego humoru, codziennej pomyłki językowej lub logicznej oraz próba odzwierciedlenia za pomocą rysunku humoru słownego.

Prace z tego cyklu, będące dowodem na niczym nieskrępowaną wyobraźnię artystki, łączą w sobie ściśle rysunek z tekstem. Rolą cytatów jest wskazywanie kontekstu, a także wzmacnianie kontrastu między tym, co wyrażone słowem i obrazem. Pisane ręcznie cytaty nie są jednak jedynie wyjaśnieniem, lecz stanowią integralny element kompozycji. Tekst pojawiający się w jej rysunkach sam w sobie jest formą graficzną, która nie ma być podporządkowana jedynie funkcji informacyjnej. Pisane z zamierzoną niedbałością litery wzmacniają i tym samym dopełniają humorystyczny przekaz kompozycji graficznej. Ten sposób traktowania tekstu, budzi skojarzenia z rozwiązaniami spotykanymi chociażby w mistrzowskich plakatach Henryka Tomaszewskiego oraz ilustracjach Janusza Stannego. Rysunki z cyklu Humor zeszytów szkolnych to prace, w których humor wynika z napięcia pomiędzy tym, co „narysowane”, a tym, co „powiedziane”. U Lazarek interpretacja błędnego zapisu odsłania absurd. Dlatego obraz, w tym konkretnym cyklu jej rysunków, nie może funkcjonować bez tekstu. To podpis „domyka” żart albo uwydatnia jego sens. 

Prace wchodzące w skład cyklu Humor zeszytów szkolnych, jak również wiele innych rysunków artystki, dowodzą, że Lazarek perfekcyjnie opanowała i z maestrią stosuje strategie wizualne karykatury. Wydaje się, że w sposób szczególny upodobała sobie deformację, która wzmacnia wyraz jej ekspresji twórczej i podkreśla satyryczny wydźwięk jej prac. Poprzez deformowanie ciał swych bohaterów oraz zaskakujące nieraz połączenia cech fizycznych ludzi i zwierząt sprawia, że postaci z jej rysunków stają się groteskowe, a przedstawione sceny absurdalne. Tak samo zresztą, jak absurdalne bywają błędy pojawiające się w inspirujących ją cytatach.

Ilustracje satyryczne z cyklu Humory zeszytów szkolnych swą oryginalność - poza oczywiście tym, co zostało dotąd wspomniane - zawdzięczają łączeniu w sobie technik rysunkowych i malarskich. Kolor pojawiający się w jej pracach, poza funkcją czysto dekoracyjną, spełnia także inną ważną rolę – dodatkowo akcentuje i podkreśla kluczowe elementy jej kompozycji. Zwracał na to uwagę Szymon Bojko – krytyk i historyk sztuki – który o Humorach pisał: „Co w tym cyklu zwróciło moją uwagę? – lekkość, zabawa z powierzchnią… Zabawa, bo Małgorzata na tej powierzchni zostawia swoje ślady, odbicia i kolor, kolor soczysty, który ilustracji nadaje niezależną wartość wizualną, który zatrzymuje oko tak, że nie podobna przejść obojętnie obok takich wyobrażeń, jak… krowa i obok komentarza do niej. Krowy Małgorzaty mają mordy z innego świata, mordy innego zwierzęcia, albo mordy człowiecze. To jest świat wesoły, ale nie jest to wesołość próżna, dowcip dla dowcipu” [4].


bez tytułu, po 2000, zbiory prywatne artystki
bez tytułu, po 2000, zbiory prywatne artystki
bez tytułu, 2010, wł. Muzeum Karykatury 
bez tytułu, 1999
bez tytułu, 2004, zbiory prywatne artystki
bez tytułu, po 2000, wł. Muzeum Karykatury 
Biogram

Małgorzata Lazarek

Małgorzata Lazarek urodziła się 7 kwietnia 1960 roku w Zawierciu, jako córka Bolesława i Janiny Zbierańskich. Uczyła się w Liceum Plastycznym w Katowicach. Następnie w latach 1982-1987 studiowała na Wydziale Grafiki (filia w Katowicach) Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W 1987 roku obroniła dyplom w pracowni prof. Tomasza Jury, którego promotorem był prof. Zbigniew Pieczykolan (rysunek, film) oraz w pracowni prof. Jacka Rykały (malarstwo). Na V roku studiów rozpoczęła prace w Liceum Plastycznym w Dąbrowie Górniczej, gdzie uczyła rysunku i malarstwa. W latach 2003-2008 kierowała galerią przy Miejskim Domu Kultury w Zawierciu. Pracowała również jako grafik w „Super Expresie”. W swej twórczości zajmuje się malarstwem, rysunkiem, rysunkiem satyrycznym i ilustracją.

Jako profesjonalna rysowniczka debiutowała w Gazecie Wyborczej pod koniec lat 80. Jej rysunki ukazywały się m.in. na łamach „Super Expressu”, „Twojego Stylu”, „Filipinki”, Gościa Niedzielnego  i tygodnika „Newsweek”. Najbardziej znanym cyklem rysunków satyrycznych jej autorstwa był prezentowany na wielu wystawach Humor zeszytów szkolnych. Inspiracją do jego stworzenia były teksty publikowane w rubryce o tym samym tytule, ukazującej się w krakowskim tygodniku „Przekrój”.  

Swe prace prezentowała na wielu wystawach indywidualnych w kraju, m.in.: MOK, Zawiercie (1999); Galeria TPSP „Pałacyk”, Warszawa (1999); Teatr im. H. Modrzejewskiej, Legnica (2000, 2007); Teatr Rozrywki, Chorzów (2000); Piwnica pod Baranami, Kraków (2003); Muzeum Karykatury (wystawa z Tomaszem Jurą), Warszawa (2006); Galeria ARTNOVA, Katowice (2008); MDK Południe, Katowice (2010); Polskie Radio, Katowice (2011); Galeria Szewska Pasja, Wrocław (2012); Galeria Ateneum, Katowice (2015); Galeria „Inny Śląsk”, Tarnowskie Góry (2015); Biblioteka Śląska, Katowice (2016); Galeria Sztuki Współczesnej, Ostrów Wielkopolski (2018); DESA Katowice (2019); Stacja Artystyczna Rynek, Gliwice (2021); Galeria Sztuki Współczesnej ArtGalle, Szczecin (2022); Galeria Polskiego Radia Katowice „Na żywo”, Katowice (2023); Ochorowiczówka Muzeum Magicznego Realizmu, Wisła (2023); Książnica Podlaska, Białystok (2023); Galeria Kotłownia, Garwolin (2024); MDK Burowiec, Katowice (2025). Brała także udział w wielu wystawach zbiorowych w kraju, m.in.: Biennale Rysunku Studenckiego, Katowice (1987); Satyrykon, Legnica (wielokrotnie od 1999 roku do 2025); Tuba Satirica, Toruń (2005), Galeria Konduktorownia, Częstochowa (2025); Jej prace prezentowane były także za granicą, m.in.: Bordeaux (2001, 2002, 2003, 2005), Węgry (2000); Nettetal (2003); Lubeka (2004), Hamburg (2004); Avinion (2006).

Za swą twórczość otrzymała wiele nagród w konkursach krajowych i międzynarodowych, m.in.: nagroda główna na Biennale Rysunku Studenckiego w Katowicach (1987); złoty medal Satyrykon (1999); nagroda specjalna Satyrykon (2001); srebrny medal i wyróżnienie w konkursie Posterunek Satyry (2002); druga nagroda w konkursie Warszawa w karykaturze (2002); wyróżnienie w konkursie Z Europy do Europy (2002); srebrny medal i wyróżnienie Satyrykon (2003); srebrny medal Satyrykon (2004); wyróżnienie Tuba Satirica (2004); nagroda Fundacji Satyrykon Satyrykon (2005); wyróżnienie Satyrykon (2006, 2008, 2012); wyróżnienie w konkursie Uśmiech Chopina (2010); Grand Prix Satyrykon (2013); I nagroda Zlaty Gunár (2015).

Prywatnie jej mężem jest Maksymilian Lazarek, z którym ma dwójkę dzieci.

Mieszka i pracuje w Katowicach.

Do początku strony

Przypisy do eseju:

[1] Groński R.M., Reżyserka w Teatrze Życia, [w:] Małgorzata Lazarek. Mistrz i Małgorzata, Warszawa 2006, s. 6. 

[2] Kobiety z jajami, Konkrety 2006, nr 10.

[3] Kobiety z jajami, Konkrety 2006, nr 10; rozmowa z artystką opublikowana w zakładce „Rozmowy” na niniejszej stronie.

[4] Bojko S., Terra incognita, [w:] Małgorzata Lazarek. Humor zeszytów szkolnych, Legnica 2007.

Biogram opracowano na podstawie następujących źródeł:

Humor zeszytów szkolnych. Małgorzata Lazarek, Gdańsk 2009.

Kobiety z jajami, Konkrety 2006, nr 10.

Leksykon polskich artystów karykatury od 1945 do 2013, Warszawa 2013.

Małgorzata Lazarek. Humor zeszytów szkolnych, Legnica 2007.

Małgorzata Lazarek. Obrazy, Dąbrowa Górnicza [2007].

Małgorzata Lazarek. Mistrz i Małgorzata, Warszawa 2006. 

Trenuj śmiech, na zdrowie, „Dziennik Zachodni” 2013, nr 149.