Przejdź do głównej treści
Artystka

Małgorzata Młodnicka
(1943)


Małgorzata Młodnicka,lata 60. XX w.,
fot. ze zbiorów artystki
Najlepsze są zawsze karykatury ludzi, z którymi «zjadło się beczkę soli». Można wtedy oprócz charakterystycznych dla nich cech zewnętrznych przedstawić w rysunku także ich wnętrze, charakter. Mówi się wtedy, że taka karykatura posiada «duszę».

Esej

Małgorzata Młodnicka

„Najlepsze są zawsze karykatury ludzi, z którymi «zjadło się beczkę soli». Można wtedy oprócz charakterystycznych dla nich cech zewnętrznych przedstawić w rysunku także ich wnętrze, charakter. Mówi się wtedy, że taka karykatura posiada «duszę»” [1].

Słowa te, w 1986 roku, wypowiedziała Małgorzata Młodnicka przy okazji swej indywidualnej wystawy we wrocławskiej Galerii GARB. Analizując twórczość Młodnickiej można stwierdzić, że jej wypowiedź znajduje potwierdzenie w wielu narysowanych przez nią karykaturach. Artystka posiadła bowiem niezwykłą umiejętność – tak pożądaną u karykaturzystów – którą jest syntetyczne uchwycenie w rysunku fizycznego i moralnego wyrazu oraz charakteru portretowanej osoby. Jej karykatury, rysowane szybko i energicznie, pomimo znacznych skrótów plastycznych i uproszczeń, w sposób wyrazisty i humorystyczny, uwydatniają znaki szczególne modela, nie gubiąc przy tym podobieństwa.

Wybór przez Młodnicką karykatury portretowej, jako wiodącej dziedziny działalności artystycznej, czyni z niej postać wyjątkową wśród polskich rysowniczek. Choć jeszcze kilka innych polskich artystek brało" na swój rysowniczy warsztat karykaturę portretową, to jednak żadnej z nich nie udało się osiągnąć w rysunku takiej syntezy jak właśnie jej.

Wystarczy jedno spojrzenie by dostrzec, że karykatury Małgorzaty Młodnickiej powstają szybko pod wpływem równie szybkiej decyzji. Artystka potrafi jednym spojrzeniem ogarnąć całość i wybrać te cechy modela, które stanowią o jego istocie. Minimalistyczne karykatury Młodnickiej rysowane zazwyczaj cienką i pewnie wiedzioną kreską, cechuje niezwykła celność. Artystka rezygnuje z nadmiaru szczegółów i skupia się wyłącznie na istocie portretowanej postaci. Proponowane przez nią rozwiązania sprawiają, że w jej sztuce znajduje wyraz popularne hasło i idea „mniej znaczy więcej”. Sama artystka uważa, że „karykaturą trzeba się bawić, jak się nie ma na to ochoty, humoru, nastroju, to nic dobrego z tego nie wyjdzie” [2].

Efektem udanych zabaw Młodnickiej z karykaturą są setki, o ile nie tysiące, przedstawień aktorów, dziennikarzy, polityków, pisarzy, naukowców, muzyków czy artystów plastyków. W jej galerii karykaturalnych portretów można odnaleźć chociażby postaci znanych polityków, aktywnych głównie w latach 80. i 90. XX w. oraz w pierwszej dekadzie nowego tysiąclecia, m.in.: Lecha Wałęsę, Andrzeja Leppera, Adama Michnika, Tadeusza Mazowieckiego, Jana Olszewskiego czy Józefa Oleksego. Karykatura tego ostatniego, złożona w zasadzie z kilku kresek, jest chyba najbardziej wyrazistym przykładem mistrzostwa Młodnickiej w dążeniu do uchwycenia istoty ukazanej postaci w sposób prosty, dosadny, oryginalny i przy tym dowcipny. Ten minimalistyczny rysunek budzi skojarzenia z mistrzowskimi karykaturami Andrzeja Stopki, który za pomocą kilku linii potrafił stworzyć arcydzieła karykatury portretowej. Poza tymi maksymalnie oszczędnymi rysunkami prezentującymi zazwyczaj profil postaci – do których można zaliczyć karykatury aktora Cezarego Pazury; prozaika i poety Kazimierza Koszutskiego; polityka i marszałka sejmu Józefa Zycha czy dziennikarz Jerzego Turowicza – rysowniczka tworzyła karykatury cechujące się nieco większą liczbą opracowanych przez nią szczegółów fizjonomii. Przykładem takich prac mogą być karykatury premiera Tadeusza Mazowieckiego, dziennikarza i polityka Adama Michnika czy kompozytora Krzysztofa Pendereckiego. W tym nieco bardziej obfitującym w szczegóły typie karykatur artystka ukazywała swych modeli najczęściej frontalnie lub w trzech czwartych. To z kolei powodowało, że opracowanie twarzy modela, uwypuklenie jego istotnych cech charakteru i wyglądu, wymagało od niej nieco innych rozwiązań i środków.

Pewną ogólną i łatwo dostrzegalną cechą karykatur Młodnickiej jest to, że w swych rysunkach przedstawiała najczęściej wizerunek głowy lub popiersie. Sporadycznie, jak w przypadku karykatury polityka Jarosława Kaczyńskiego, ukazywała natomiast modela w półpostaci. W tego typu pracach sylwetka i postawa bohatera, potraktowana przez rysowniczkę w sposób wyolbrzymiony, miała na celu dodatkowe wzmocnienie i podkreślenie jego cech charakterystycznych.

Poza karykaturami rysunkowymi Młodnicka tworzyła karykatury rzeźbiarskie, które wykonywała pod koniec lat 70. i na początku lat 80. XX wieku. Prace te w formie pełnopostaciowych miniatur, o potraktowanych w sposób wyolbrzymiony częściach ciała, prezentowała na legnickim Satyrykonie. Figurki Młodnickiej przedstawiały konkretne osoby (m.in. rysowników Roberta Szecówkę, Antoniego Chodorowskiego, Edwarda Lutczyna, redaktora „Szpilek” Witolda Fillera, radzieckiego polityka i sekretarza KC KPZR Leonida Breżniewa), które z łatwością można rozpoznać, pomimo zastosowanego przez artystkę pełnego spektrum strategii wizualnych karykatury.

Ogromny dorobek i talent Małgorzaty Młodnickiej, jej ciągła aktywność na polu karykatury portretowej, wrodzony dar obserwacji i umiejętność uchwycenia w rysunku istoty przedstawianej postaci, sprawiają, że jest ona jedną z najważniejszych karykaturzystek, które śmiało można zaliczyć do grona niekwestionowanych mistrzyń tego gatunku i uznać za kontynuatorkę działalności wybitnych polskich karykaturzystów portretowych, takich jak Jerzy Szwajcer (Jotes) i Andrzej Stopka.


Józef Oleksy, między 1980-1996, wł. artystki
Tadeusz Mazowiecki, między 1980-1996, wł. artystki
Adam Michnik, między 1980-1996, wł. artystki
Jarosław Kaczyński, między 1980-1996, wł. artystki
Czerwony kapturek [Leonid Breżniew], 1981, dzieło zaginione
Biogram

Małgorzata Młodnicka

Małgorzata Młodnicka urodziła się 11 kwietnia 1943 roku we Lwowie, jako córka pary aktorów Artura Młodnickiego i Ireny Tomaszewskiej. Jest młodszą siostrą Iwy Młodnickiej, polskiej aktorki filmowej i teatralnej. Jej pradziadkiem był Karol Młodnicki, lwowski malarz i drzeworytnik, zaś prababką Wanda Młodnicka z domu Monné, pisarka, tłumaczka, działaczka Towarzystwa Szkoły Ludowej i narzeczona (aż do jego śmierci) Artura Grottgera.

W 1945 wraz z matką i siostrą opuściła Lwów i zamieszkała w Katowicach. Uczęszczała do kilku szkół, m.in. w Katowicach oraz w Rybniku. W latach 1966-1971 studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu u prof. Zbigniewa Karpińskiego i Jerzego Boronia. Jeszcze przed rozpoczęciem studiów, na początku lat 60. wyjechała do Warszawy i podjęła prace w Studiu Miniatur Filmowych jako animatorka. Współpracowała przy realizacji kilku filmów animowanych, m.in. Pech (1963), Na tropie (odcinki: Szkic na serwetce, Epokowy wynalazek, Szpada, 1963), Dinozaury (1963), Baśnie i waśnie (1964) oraz po latach Rycerzyk czerwonego serduszka (1982).

Pierwsze karykatury wykonywała już w szkole. Jako profesjonalna rysowniczka debiutowała natomiast w 1968 roku w „Słowie Polskim”. Współpracowała m.in. z pismami: „Gazeta Robotnicza”, „Wiadomości”, „Informator Kulturalny", "Super Express", "Wieczór Wrocławia" oraz wydawnictwem Europa, dla którego w 1999 roku wykonała serie rysunków satyrycznych do poszczególnych tomów, m.in. Rodzinka na wesoło, Mężczyźni na wesoło, Kobiety na wesoło.

Swe prace prezentowała na kilku wystawach indywidualnych m.in.: w KMPiK we Wrocławiu (1970), w Klubie Dziennikarza we Wrocławiu (1976), w Galerii Sztuki Teatru Współczesnego we Wrocławiu (1977), w Klubie Związków Twórczych w Opolu (1978), w Galerii Karykatury „Garb” we Wrocławiu (1986), w Legnickim Centrum Kultury (1996) oraz w Muzeum Historycznym we Wrocławiu (1996). Brała udział w wystawach zbiorowych, m.in.: II Ogólnopolskiej Wystawie Satyry, Warszawa (1977), w legnickim Satyrykonie (1977-1981), a także w wystawach organizowanych przez Muzeum Karykatury: Twarze i buźki (1985), Maja i inne karykaturzystki polskie (1993), Panorama karykatury polskiej 1945-1998 (1998), Komedianci. Artyści scen polskich w karykaturze 1918-1998 (1999), Stara Baśń na wesoło (2003). Za swe karykatury otrzymała kilka nagród i wyróżnień, m.in.: nagroda tygodnika „Konkrety”, Satyrykon 1978; nagroda redakcji „Gazety Robotniczej”, Satyrykon 1979; II nagroda w kategorii satyra, Satyrykon 1980 (karykatura w formie miniatury rzeźbiarskiej).

Poza karykaturą i rysunkiem satyrycznym zajmowała się rzeźbą. Obecnie tworzy głównie karykatury i obrazy olejne. Mieszka i pracuje we Wrocławiu.

Do początku strony

Przypisy do eseju:

[1] Gil-Kołakowska E., Karykatura w "Garbie", "Gazeta Robotnicza" 1986, nr 41.

[2] Rozmowa z Małgorzatą Młodnicką opublikowana w zakładce "Rozmowy" na niniejszej stronie.

Biogram opracowano na podstawie następujących źródeł:

Karykatura w „Garbie”, „Gazeta Robotnicza” 1986, nr 41.

Leksykon polskich artystów karykatury, Warszawa 2013.

Maja i inne karykaturzystki polskie, Warszawa 1993.

Młodnicka, Legnica 1996.

Satyrykon'78, Legnica 1978.

Satyrykon'79, Legnica 1979.

Satyrykon'81, Legnica 1981.

Z optymizmem mimo wszytko [rozmowa Z. Frąckiewicz z M. Młodnicką], Słowo Polskie 1989, nr 33.

Teczka artystki w Dziale Zbiorów i Dokumentacji Muzeum Karykatury

Teczka artystki w zbiorach Pracowni Dokumentacji Sztuk Wizualnych XX-XXI wieku, Instytut Sztuki PAN

Teczka artystki w zbiorach Działu Dokumentacji Zachęty