Maria Szmidt(1926-2018)
Obdarzona rzadkim poczuciem komizmu i oszczędną kreską Maria Szmidt jest także znakomitym psychologiem, skoro na pierwszy rzut oka potrafimy rozpoznać szanownych modeli, bawiąc się przy tym świetnie.
Maria Szmidt, lata 70.,fot. ze zbiorów Muzeum Karykatury
Maria Szmidt
„Obdarzona rzadkim poczuciem komizmu i oszczędną kreską Maria Szmidt jest także znakomitym psychologiem, skoro na pierwszy rzut oka potrafimy rozpoznać szanownych modeli, bawiąc się przy tym świetnie” [1].
Taka wzmianka na temat twórczości Marii Szmidt, autorstwa satyryka i pisarza Henryka Jagodzińskiego, ukazała się na łamach „Wieczoru Wrocławia”, w krótkiej recenzji z jej wystawy w Galerii Karykatury GARB we Wrocławiu.
Maria Szmidt to jedna z nielicznych polskich artystek, które postanowiły sprawdzić się w niełatwej sztuce tworzenia karykatur portretowych. Jej twórczość reprezentuje typ uproszczonych i minimalistycznych kompozycji, które w Polsce z powodzeniem uprawiał niekwestionowany mistrz gatunku, Andrzej Stopka.
Przepełnione humorem rysunki Szmidt odznaczają się wyjątkową umiejętnością uchwycenia cech indywidualnych postaci przy użyciu niezwykle prostych, oszczędnych środków plastycznych. Jej karykatury, przedstawiające znane postaci – głównie z polskiego życia artystycznego, społecznego i politycznego – stanowią szerokie spektrum ludzkich typów i charakterów.
Tym, co można wskazać jako element charakterystyczny niemal wszystkich karykatur autorstwa Marii Szmidt, jest czysta, „ekonomiczna” i zazwyczaj płynnie wiedziona linia, będąca dla niej podstawowym środkiem wyrazu. Precyzyjny kontur, wykonany najczęściej kilkoma ruchami ręki, dowodził nie tylko biegłości rysunkowej artystki – doskonalącej swe umiejętności pod okiem m.in. prof. Mariana Sigmunda na Wydziale Architektury PWSSP we Wrocławiu – lecz także zrozumienia sztuki karykatury, która, według jej najstarszych definicji, polegała na uchwyceniu najbardziej charakterystycznych cech modela i przedstawieniu ich w nieco wyolbrzymiony sposób na rysunku. Celem Szmidt jako karykaturzystki, stało się więc uchwycenie charakteru i nastroju bohaterów, zaś stosowane przez nią strategie – takie jak chociażby subtelna deformacja czy przesada – miały jedynie uwydatniać cechy psychologiczne i nadawać przedstawionym postaciom ekspresji. Świadczą o tym chociażby pozbawione złośliwości i ironii karykatury Wiesława Gołasa, Wojciecha Manna, Piotra Fronczewskiego, Rudiego Schuberta czy Gustawa Holoubka, oddające ich charakter, emocje i temperament. Niekiedy, jak w przypadku karykatury Violetty Villas, artystka zręcznie łączyła karykaturalny portret i metaforę, którą w tym przypadku wprowadziła do rysunku, ukazując część ciała piosenkarki w formie kieliszka do szampana.
Choć karykatura dla Marii Szmidt stanowiła działalność poboczną, od momentu swego debiutu w tej dziedzinie w 1962 roku aktywnie uczestniczyła w wielu wystawach i konkursach w Polsce i za granicą, zdobywając niekiedy nagrody. Nie ulega wątpliwości, że artystka stworzyła własny styl karykatur, będący wynikiem połączenia w jedną całość kilku współistniejących komponentów, takich jak umiejętność doskonałej obserwacji i uchwycenia cech charakterystycznych modela, wniknięcia w jego psychikę oraz zamknięcia zaobserwowanych zjawisk w prostą, subtelną kompozycję plastyczną.
Poza karykaturą Szmidt zajmowała się także grafiką użytkową oraz projektowaniem wnętrz i mebli. To właśnie tej ostatniej dziedzinie – jak można przypuszczać – poświęciła najwięcej uwagi, o czym świadczą wykonane przez nią projekty wyposażenia do bibliotek w Dzierżoniowie, Legnicy, Wrocławiu oraz urzędów stanu cywilnego i domów kultury w dawnym województwie wrocławskim.
Gustaw Holoubek, 1970, wł. Muzeum Karykatury
Violetta Villas, 2001, wł. Muzeum Karykatury
Rudi Schuberth, 2004, wł. Muzeum Karykatury
Wojciech Mann, 2004, wł. Muzeum Karykatury
Maria Szmidt
Maria Szmidt urodziła się 26 września 1926 roku w Warszawie jako córka Terencjusza Sierykowa, mierniczego przysięgłego i Janiny z Przybylskich. W 1939 roku ukończyła szkołę powszechną, w tym samym roku podjęła naukę w Liceum Ogólnokształcącym w Kowlu (obwód Wołyński). W 1944 roku wraz z rodziną została ewakuowana najprawdopodobniej z Lubomla do Międzyrzeca w województwie lubelskim. Po ukończeniu kursu PCK pracowała jako pielęgniarka. W 1944 roku uczęszczała do czwartej klasy Gimnazjum Kupieckiego w Międzyrzecu, a w 1945 do Liceum Administracyjnego. W 1946 roku wyjechała do Lublina, gdzie kontynuowała naukę w Liceum Przyrodniczym dla dorosłych i podjęła naukę w reaktywowanej w 1944 roku Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego. Po kilku miesiącach przeprowadziła się do Wrocławia, gdzie w 1947 roku zdała maturę w Państwowym Koedukacyjnym Gimnazjum i Liceum dla dorosłych. W 1947 roku została przyjęta na studia do Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych we Wrocławiu. W 1952 roku ukończyła studia otrzymując dyplom na Wydziale Architektury Wnętrz u prof. Mariana Sigmunda. W latach 1951-1952 odbyła praktykę w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie. Zawodowo, od 1954 roku, jako plastyk związana była z Wojewódzką i Miejską Biblioteką Publiczną we Wrocławiu.
Jako karykaturzystka debiutowała w 1962 roku w konkursie karykatury we Wrocławiu. Brała udział w wielu wystawach zbiorowych karykatury i rysunku satyrycznego, m.in. II Ogólnopolskiej Wystawie Satyry, Warszawa (1977); Twarze i Buźki, Warszawa (1985); Satyrykon, Legnica (1979-1981 i 1985-1989); Maja i inne karykaturzystki polskie, Warszawa (1993); II, III i V Salon SPAK, Warszawa (2000, 2002, 2006); 20 lat w SPAK 1987-2007, Warszawa (2007); Koniec żartów. Ogólnopolska Wystawa Karykatury i Rysunku Satyrycznego, Warszawa (2012). Jej prace były także prezentowane na wystawach zbiorowych za granicą, m.in. na Wystawie Satyry Polskiej w Düsseldorfie (1991), w Lipsku (2006) i Sofii (2013).
Swe rysunki prezentowała na kilku wystawach indywidualnych, m.in. w Klubie Muzyki i Literatury we Wrocławiu (1965), w Domu Kultury we Wrocławiu (1968), w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej we Wrocławiu (1976), w Galerii „Agora” (1979), w Galerii Karykatury „Garb” we Wrocławiu (1987). Za swe prace otrzymała kilka nagród w konkursach, m.in. II nagrodę w Konkursie Karykatury we Wrocławiu (1962), II i III nagrodę w konkursie „Ludzie Wrocławia w Karykaturze” (1965), III nagrodę w konkursie Klubu Dziennikarza i redakcji „Wiadomości” (1975).
Jako rysowniczka sporadycznie współpracowała z prasą dolnośląską. Jej karykatury ukazywały się także w Biuletynie Prasowym „Wratislavia Cantans” w latach 1979-1980.
Poza rysunkiem satyrycznym, karykaturą i grafiką użytkową zajmowała się projektowaniem wnętrz i mebli. Wykonała projekty do biblioteki w Dzierżoniowie, Legnicy, Wrocławiu oraz urzędów stanu cywilnego i domów kultury w dawnym województwie wrocławskim.
Prywatnie związana była ze Stefanem Szmidtem, którego poślubiła w 1950 roku.
Mieszkała i pracowała we Wrocławiu. Zmarła 28 grudnia 2018 roku.
Przypisy do eseju:
[1] Jagodziński H., Maria Szmidt w galerii EMPIKU, "Wieczór Wrocławia" 1987, nr 138.
Biogram opracowano na podstawie następujących źródeł:
II Ogólnopolska wystawa satyry, Warszawa 1977.
Jagodziński H., Maria Szmidt w galerii EMPIKU, „Wieczór Wrocławia” 1987, nr 138.
Leksykon polskich artystów karykatury, Warszawa 2013.
Maja i inne polskie karykaturzystki, Warszawa 1993.
Teczka artystki w zbiorach Działu Zbiorów i Dokumentacji Muzeum Karykatury
Teczka studencka w zbiorach Archiwum Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu